Sporen van de Franse Tijd: een nieuwe tentoonstelling in het Leudalmuseum

Zoals gebruikelijk is ook aan deze tentoonstelling een aantal zeer interessante lezingen gekoppeld. De eerste lezing, met als thema de Limburgse soldaten van Napoleon, vindt plaats op dinsdag 14 juni vanaf 19.30 uur in het Bezoekerscentrum Leudal en wordt gegeven door historicus Joost Welten.

Franse Revolutie
De tentoonstelling pretendeert niet uitputtend te zijn en beperkt zich dan ook tot een aantal meer of minder belangrijke aspecten die de belangstelling van de bezoeker voor dit thema verder kunnen aanwakkeren. Zo waren 'Vrijheid, gelijkheid en broederschap' de idealen van de Franse Revolutie. Ze werden niet alleen met enthousiasme gepredikt, maar ook met militair geweld aan de man gebracht. In 1794 en 1795 veroverde Frankrijk zowel de Zuidelijke als de Noordelijke Nederlanden. De Zuidelijke Nederlanden worden ingelijfd, terwijl de Noordelijke Nederlanden onder de naam Bataafse Republiek een zusterrepubliek worden van Frankrijk.

De nieuwe machthebbers hebben geprobeerd hun revolutionair maatschappijbeeld op te dringen aan de Limburgers van dat moment.

Op te dringen, want de kersverse Franse onderdanen in het departement Nedermaas waren van al die veranderingen niet gediend. Zij waren immers naar diepste overtuiging traditioneel en behoudend en de Limburgers zouden de ongewilde revolutie pas veel later aanvaarden. De tentoonstelling geeft op onderdelen een beeld van hoe het leven toen was en welke sporen het één en ander op de huidige samenleving heeft nagelaten.

De streek die we tegenwoordig Limburg noemen, onderging als Frans departement de schokgolven van de Franse Revolutie. De adel wordt afgeschaft, de kerk verliest zijn voorrechten en de lokale autonomie verdwijnt. De samenleving wordt strakker georganiseerd, met scheiding der machten, gelijke rechten voor iedereen, invoering van burgerlijke stand, kadaster en standaardmaten zoals meter, liter en kilo. Vandaag vormen ze een vanzelfsprekendheid, maar destijds zijn het grote innovaties.

De maatregel die de meeste impact heeft op de bevolking, is de invoering van de militaire dienstplicht. Elke jongeman wordt op zijn twintigste verjaardag dienstplichtig. Weliswaar hoeft niet iedereen daadwerkelijk op te komen in het leger van Napoleon, maar per saldo gaat het om grote aantallen rekruten. Een hele generatie jongemannen trekt naar het front, van Portugal tot Rusland. De helft keert nimmer terug. Over deze naamloze soldaten van Napoleon gaat de lezing van Joost Welten. Op basis van archiefonderzoek geeft hij deze jongens een gezicht.

Welten reconstrueert hun levens, hun bestaan als soldaat, hun dromen, hun liefdes, hun overlijden in den vreemde of hun terugkeer naar het ouderlijk huis. Hij laat zien hoe het systeem van de dienstplicht werkt en waarom verzet ertegen zo moeilijk is. Hij geeft een inkijk in een samenleving die ver van ons af lijkt te staan, maar die verrassend nabij is. De grote geschiedenis van Europa en de kleine geschiedenis van gewone mensen uit ‘onze regio' kruisen elkaar in deze lezing.

Historicus Joost Welten promoveerde aan de Universiteit Utrecht op een studie over de invoering van de militaire dienstplicht onder Napoleon. Het werk verscheen onder de titel 'In dienst voor Napoleons Europese droom. De verstoring van de plattelandssamenleving in Weert' (Leuven 2007: Uitgeverij Davidsfonds). De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen bekroonde dit boek met de De la Court-prijs.

In 2011 publiceerde Welten samen met Johan De Wilde de memoires van een Vlaamse soldaat onder de titel 'Met Napoleon naar Moskou. De ongelooflijke overlevingstocht van Joseph Abbeel' (Leuven: Uitgeverij Davidsfonds). Op 1 maart 2015 werd in de Oranjerie in Roermond het nieuwe boek van Joost Welten gepresenteerd: 'Antihelden. Bijzondere levens van gewone mensen uit de tijd van Napoleon (Leuven: Uitgeverij Davidsfonds / Zwolle: uitgeverij W-Books)'. Aan de hand van egodocumenten onderzoekt Joost Welten in dit boek welke impact maatschappelijke veranderingen hebben op het alledaagse leven.

Voor meer informatie kun je terecht op de websites www.studiegroepleudal.nl of www.bezoekerscentrumleudal.nl

. Het Leudalmuseum is dagelijks geopend met uitzondering van de maandagen. De juiste openingstijden en entreeprijzen zijn ook hier

te vinden. Het museum is gelegen aan de Roggelseweg 58 in Haelen.